Geschiedenis van Pieterzijl


Het bestaan van Pieterzijl heeft alles te maken met de monniken van het klooster Jeruzalem uit Gerkesklooster. Om het woelige water beter te kunnen beheersen hebben ze de loop van de oude Lauwers gekanaliseerd, het huidige Zijldiep. Later bouwden ze, waar nu de brug is, een zeesluis in het Zijldiep. In eerste instantie noemde men de nederzetting naar ene Lammert genoemd die in het Lammerts Huus bij de brug woonde. Later werd de nederzetting genoemd naar Sint Petrus, vandaar de naam Pieterzijl.

Het dorp heeft een Fries verleden en heeft lange tijd bij Friesland gehoord. In 1637 werd het samen met Visvliet overgedragen aan "Stad en Lande" van Groningen. In later eeuwen hield de weg eenvoudig op bij de Friese grens en leefde men letterlijk aan het voeteneind.

Pieterzijl is een dorp met circa 230 inwoners, dat lange tijd het centrum is geweest van een Doopsgezinde gemeenschap in het noordelijk Westerkwartier. Deze gemeenschap bouwde er in 1814 een eigen kerk, even ten westen van de brug, ter vervanging van een uit 1733 stammend kerkje. Later zijn kerk en pastorie verplaatst naar Grijpskerk.

Het dorp heeft lang een sterk agrarisch karakter gehad, waarbij natuurlijk gold dat het een prima bereikbaarheid had langs het water. Er was een bloeiende handel, met veel negotie en een grote molen die langs het Diepswal stond. Bekend was ook de watermolen met de grootste omloop van Europa.

Toen in de tweede helft van de 20ste eeuw het belang van de akkerbouw en veeteelt afnam, slonk ook de activiteit in Pieterzijl en moest eind jaren 80 de laatste winkel zijn deur sluiten. Het dorp werd steeds meer "gevonden" door mensen van buitenaf, die een rustige en goedkope plek zochten om te wonen. Zo is er een mengelmoes ontstaan van Westerlingen. Stadjers, Oud-Pieterzijlsters en andere bewoners, die er samen voor zorgen dat er voor zo'n klein dorp best veel te doen is.

In de jaren 80 en 90 was Pieterzijl beroemd om twee dingen. In de eerste plaats was er de eerste vrouwencamping van Nederland te vinden, daarnaast was Pieterzijl het centrum voor de noordelijke liefhebber van de Harley-Davidson, omdat zich in het dorp de HD-Smederij bevond.

Pieterzijl heeft voor wat betreft de voorzieningen een dorpshuis en een kerkgebouw.
De kinderen van Pieterzijl gaan voornamelijk naar de basisschool in Visvliet, de peuters komen bijeen in het dorpshuis van Pieterzijl.

Doopsgezinde gemeenschap

In 1664 bouwden een groep doopsgezinden die in de regio woonden een vermaanhuis (kerk) in Pieterzijl. Daarvoor hadden ze gewoon in een woonhuis hun bijeenkomsten gehouden. De kerk was bijhoorlijk in trek en dat werd door de hervormde predikanten uit de classis Westerkwartier met lede ogen aanschouwd. Deze riepen de hulp in van de grietman van Visvliet, die op grond van het vernieuwde plakkaat van 18 maart 1662 het vermaanhuis liet sluiten.

De doopsgezinde gemeente voortaan weer bijeen in de arbeiderswoning en bouwden in 1733 opnieuw een vermaanhuis en nu zonder problemen.
Nadat de gemeente na 1792 onder leiding van Gerben Cornelis van Grouw tot bloei was gekomen, ontstond de behoefte aan een groter kerkgebouw. Bij intekening werd in april 1814 door 27 leden een bedrag van 15.350 gulden opgebracht ten behoeve van een fonds, opgericht tot instandhouding van de gemeente. Uit dit fonds werd de bouw van kerk en pastorie betaald, waarmee een jaar later werd begonnen. Het werd een kerkgebouw van circa 16 meter lang en 10 meter breed. De beide gebouwen lagen aan de huidige Brugstraat (omgeving woning Pieter van der Berg).

De doopsgezinde gemeente zat na 1880 steeds vakerzonder predikant). De gemeente zocht de oorzaken hiervan in de afgelegen ligging van Pieterzijl, dat alleen te paard of met een rijtuig te bereiken was en bovendien was de pastorie erg oud.
In 1887 nam men het besluit om de pastorie te verplaatsen naar Grijpskerk waar een groot aantal leden van de gemeente Pieterzijl woonden.
In de herfst van 1889 gingen de kerkvoogden naar Amsterdam voor een onderhoud met professor De Hoop Scheffer over het verplaatsen van de pastorie. Mede door een financiƫle bijdrage van hem kon in augustus 1891 het huis van de weduwe D.K. Teenstra te Grijpskerk worden aangekocht. * De oude pastorie in Pieterzijl werd verkocht.

Op de ledenvergadering van 9 maart 1892 besloot men eveneens het kerkgebouw naar Grijpskerk over te brengen. In augustus van dat jaar werd de kerk afgebroken om in de tuin van de pastorie te worden opgebouwd. Op 27 november kon zij weer in gebruik worden genomen. Men stelde toen voor de naam van de gemeente te wijzigen in doopsgezinde gemeente Grijpskerk. Enige tijd werd de gemeente nog aangeduid als "Grijpskerk-Pieterzijl".

Molens

Pieterzijl kende ooit twee molens. Van 1835 tot 1936 stond er langs het Diepswal (de open plek tussen nummer 2 en 3) een stellingmolen (stenen onderbouw, rietgedekte bovenbouw, rietgedekte kap). De molen had een functie als koren- en pelmolen. De woning aan de Brugstraat 11 werd als molenaarswoning gebruikt en als opslagplaats voor de molen. De molen was bereikbaar via de reed naast deze woning.

Iwe Berghuis en Marten Dijk hebben de molen laten bouwen. Zij waren vrienden geworden in de tiendaagse veldtocht tegen de Belgen (circa 1830). De molen is in 1936 gesloopt.

Even ten noorden van Pieterzijl bevond zich nog een molen. Dit betrof een grondzeiler, die als functie het bemalen van de achterliggende polder. Deze molen heeft gestaan langs het Zijldiep en was te bereiken via een reed vanaf de Westerwaarddijk. Op deze plek staat momenteel nog steeds een gemaal en een woning.

De molen is in 1904 gebouwd en had een vlucht van 25 meter en later 28 meter. Hiermee was het de grootste poldermolen van de provincie Groningen. Omstreeks 1916 werd een elektromotor geplaatst, zodat ook bij weinig of geen wind de polder kon worden bemalen. Daarnaast is er omstreeks 1938 een gemaal naast de molen geplaatst. In 1955 is de molen gesloopt.



© 2013-2017 pieterzijl.net. Heeft u opmerkingen/suggesties of kopij voor de website, schroom niet maar stuur een mail naar: webmaster@pieterzijl.net


Disclaimer: Aan de inhoud van deze website kunnen geen rechten worden ontleend. De verstrekte informatie kan eventueel zonder aankondiging, gewijzigd, aangevuld of verwijderd worden. De inhoud van deze website mag alleen worden gebruikt voor prive gebruik. Het is niet toegestaan de inhoud van de site te verspreiden, op welke wijze dan ook, zonder uitdrukkelijke, voorafgaande schriftelijke toestemming. De webmaster en plaatselijk belang Pieterzijl aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Gebruik van deze website is geheel voor eigen risico.